Op 28 november 2024 opende Rijksmuseum Twenthe de nieuwe vaste collectiepresentatie Ik, de ander en de aarde. Deze tentoonstelling, waarin verschillende maatschappelijke vraagstukken centraal staan, vervangt Ars longa, vita brevis en neemt de bezoeker mee op een bijzondere reis langs kunstwerken die laten zien hoe wij mensen worden gevormd door de wereld om ons heen. Hoe ontstaan onze ideeën over wie we zijn? Wat maakt ons tot wie we zijn? En wat is onze relatie met de natuur en elkaar?
De invloed van propaganda
In Ik, de ander en de aarde ontdek je hoe verhalen die we elkaar vertellen onze kijk op de wereld kleuren. Zo onderzoekt kunstenaar Jonas Staal de invloed van propaganda door films van Donald Trump-strateeg Steve Bannon te analyseren, en illustreren historische spotprenten hoe mensen elkaar al in de 18e eeuw bespotten om politieke boodschappen over te brengen. Dit toont hoe we door de eeuwen heen beelden gebruiken om ons wereldbeeld te beïnvloeden.
Jonas Staal, Steve Bannon: A Propaganda Retrospective Model, Installatie met 4 maquettes, 2019, Collectie Rijksmuseum Twenthe
Verhalen gaan niet alleen over de werkelijkheid van nu; ze bieden ook ruimte om na te denken over hoe de wereld zou kunnen zijn. Dat zie je in de werken van Constant Nieuwenhuys en cartograaf Carlijn Kingma, die utopische toekomstbeelden creëren. Met hun ontwerpen laten ze zien hoe we onze verbeelding kunnen gebruiken om een betere toekomst vorm te geven.
Onze relatie met de natuur
Een van de centrale onderwerpen in de tentoonstelling is onze relatie met de natuur. Welke invloed heeft de natuur op wie we zijn? Kunnen we onszelf pas écht vinden in de natuur, zoals men vroeger in de 18e eeuw geloofde? Een videowerk van hedendaags kunstenaar melanie bonajo laat zien dat de helende kracht van de natuur nu nog steeds wordt ervaren. Daarnaast is er ook uitgebreid aandacht voor de invloed van de mens op de natuur. De afgelopen eeuwen heeft de mens de natuur steeds meer naar zijn hand willen zetten. Verschillende werken in de tentoonstelling onderzoeken op kritische wijze onze moderne landbouw. Zo laat Gerard Ortin Castellvi in zijn werk zien hoe productieprocessen steeds verder worden geoptimaliseerd maar tegelijkertijd ook kwetsbaar zijn voor verstoringen van buitenaf.
melanie bonajo, Night Soil - Nocturnal Gardening, 2016, video, Collectie Rijksmuseum Twenthe, aangekocht met steun van het Mondriaan Fonds
Male gaze vs. female gaze
Onze relatie met de ander wordt grotendeels bepaald door hoe we de ander zien.
Dit komt duidelijk naar voren in een zaal over de 'male gaze' versus de 'female gaze'. Eeuwenlang werden vrouwen door heteroseksuele mannelijke kunstenaars afgebeeld als verleidelijke en passieve figuren. Hiertegenover staan werken van niet-mannelijke kunstenaars, die het (vrouwelijk) lichaam op een zachtere en sensuelere manier portretteren.
Nieuwe wereld
Onze blik op de ander is ook terug te zien in culturele ontmoetingen van de 17e eeuw. Europese mogendheden reisden naar nieuwe werelden om daar handelswaren te vergaren, en tegelijkertijd de oorspronkelijke bevolking aan het christendom en de Europese cultuur te onderwerpen. We zien hoe de oorspronkelijke culturen Europese elementen overnemen in hun beeldtaal aan de hand van reliekschrijnen uit het Indiaase Goa, en hoe Nederlandse kunstenaars juist ook weer elementen uit deze nieuwe werelden verwerken in hun stillevens.
Anoniem, Reliekbuste heilige Apollonia, polychromie op hout, ca. 1625, Collectie Rijksmuseum Twenthe, Bruikleen Provincie St.-Clemens van de Redemptoristen, Wittem
Ik, de ander en de aarde is een tentoonstelling voor iedereen die wil nadenken over zijn plek in de wereld. De kunstwerken zijn indrukwekkend en zetten aan tot reflectie, maar nemen je ook mee in prachtige beelden en inspirerende verhalen. Deze nieuwe vaste presentatie sluit naadloos aan bij het beleid en de programmalijnen van Rijksmuseum Twenthe, die erop gericht zijn om kunst toegankelijk te maken en een breder perspectief op de wereld te bieden voor een breed en divers publiek.
Kunstenaars in de tentoonstelling:
Karin Arink - Balthasar van der Ast - Gerrit Adriaanszn. Berckheyde - melanie bonajo - Johannes Bosschaert - George Hendrik Breitner - Augustijn Claterbos - Hendrik van Cleve III - Elsbeth Cochius - Constant - Elspeth Diederix - Johan Dijkstra - Tinus van Doorn - Egbert van Drielst - Tracey Emin - Jan Davidsz. de Heem - Bart Hess - Arnold Houbraken - Charles Howard Hodges - Jenny Holzer - Jacob van Hulsdonck - Richard Friese - Evelyne Janssen - Jan van Kessel - Carlijn Kingma - Toon Koehorst - Kinke Kooi - Arno Kramer - Adriaan de Lelie - Natascha Libbert - Bruno Liljefors - Lucebert - Jan Mankes - Otto Marseus van Schrieck - Willem van Mieris - Joop Moesman - Hieronymus van der My - Gerard Ortín Castellví - Piet Ouborg - Charlotte van Pallandt - L.A. Raeven - Carl Rungius - Jean Frédéric Schall - Charlotte Schleiffert - Jan Sluijters - Jonas Staal - Basse Stittgen - Jacob van Strij - Friedrich Tischbein - Constant Troyon - Aat Veldhoen - Nicolaas Verkolje - Philip Vermeulen - Geert Voskamp - Anne Wenzel - Adriaen van der Werff - Jacob de Wit - Alida Withoos
